Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2019

(Δημοσιεύτηκε στη voria.gr στις 21-1-2019)
Το χρέος μας είναι περίπου 356 δις ευρώ όταν το ΑΕΠ μας είναι 175 δις. Το υπόλοιπο του χρέους μας στο ΔΝΤ είναι περίπου 10 δις ευρώ σχεδόν 3% του συνολικού μας χρέους. Η αποπληρωμή του θα ολοκληρωθεί το 2024 και αυτό θα γίνεται σταδιακά στα επόμενα 5 χρόνια. Από όλο το χρέος που οφείλουμε σε διάφορους δημόσιους φορείς (ΕΚΤΕυρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, EFSF – Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ESM - Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Στήριξης) αυτό είναι το ακριβότερο. Πληρώνουμε στο ΔΝΤ επιτόκια που αρχίζουν λίγο κάτω από 4% και μάλιστα για ένα μέρος ύψους σχεδόν 3 δις ευρώ πληρώνουμε 4,9%. Πρόκειται για δάνεια που είναι πανάκριβα και γεννάται ευλόγως το ερώτημα γιατί δεν κάνουμε κάτι για αυτό.
Το Υπουργείο Οικονομικών έχει ανακοινώσει πως σκοπεύει να δανειστεί για 10ετία και εμμονικά επιχειρηματολογεί ότι αυτό θα το κάνει όταν και αν το επιτρέψουν οι συνθήκες των αγορών. Περιμένοντας τις περιβόητες καλύτερες μέρες δεν τολμά να κάνει το αυτονόητο. Να βγει στις αγορές με 5ετία, δηλαδή με αισθητά χαμηλότερο επιτόκιο, σήμερα στο 3,10%, και να αποπληρώσει σταδιακά αλλά νωρίτερα το ακριβότερο κομμάτι των δανείων του ΔΝΤ.
Αυτό που δεν έγινε το περασμένο φθινόπωρο, λανθασμένα κατά την άποψη μου, μπορεί κάλλιστα να γίνει τώρα. Για τα 3 δις που πληρώνουμε 4,9% το όφελος θα ήταν σχεδόν 1,8% δηλαδή  54 εκατομμύρια ευρώ και τα οφέλη για τα υπόλοιπα επίσης άξια λόγου.
Αντ’ αυτού περιμένουν τις καλύτερες μέρες χωρίς να αναλογιστούν ότι εχθρός του κακού είναι το χειρότερο. Το 2019 κατά μεγάλη πιθανότητα θα είναι μία χρονιά που θα αυξηθούν τα επιτόκια από την ΕΚΤ  και αυτό που φαντάζει ακριβό σήμερα, αύριο ίσως φαίνεται φτηνό. Να μην ξεχνάμε επίσης ότι οι σχέσεις μας με τις αγορές πρέπει να είναι σταθερές και όχι εφήμερες. Δεν μπορούμε να βγαίνουμε που και που, αλλά συνεχώς, και με γνώμονα τη μείωση του κόστους δανεισμού ακόμη και για ένα μικρό μέρος του χρέους μας. Τέλος η έξοδος μας στις αγορές θα βοηθήσει και τις τράπεζες που βάλλονται ιδιαίτερα χρηματιστηριακά το τελευταίο διάστημα, να αντλήσουν κεφάλαια και να μειώσουν την έκθεση τους στον έμμεσο δανεισμό του κράτους μέσω των εντόκων γραμματίων.
Η λογική του «μαξιλαριού», δηλαδή του αποθέματος των 26,5 δις  ευρώ είναι επικίνδυνο ως προς τον σκοπό της μεταμνημονιακής μας ύπαρξης. Πρέπει να βγούμε στις αγορές και σε συνεννόηση με τον ESM αυτό μπορεί να γίνει αρχικά για το κομμάτι χρέους του ΔΝΤ. Εκτός αν δεν το κάνουμε για άλλες σκοπιμότητες. Και επειδή πέρα από την συμφωνία των Πρεσπών η οικονομία συνεχίζει να υπάρχει, καλό είναι να μην χρονοτριβούμε.

Πάρης Τσογκαρλίδης
Επενδυτικός Σύμβουλος
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πυλαίας Χορτιάτη
MSc Engineering-Economic Systems & Operations Research, Stanford University

Πέμπτη, 24 Ιανουαρίου 2019

(δημοσιεύτηκε στο myportal.gr στις 21-1-2019)


Αν η συμφωνία των Πρεσπών περνάει με πλειοψηφία πάνω από 151, τολμώ να πω ότι μπορεί να είναι ως και δύο με τρεις ψήφοι παραπάνω, σημαίνει πως η πλειοψηφία της αντιπροσώπευσης του λαού συμφωνεί με την κύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών ή έστω θεωρεί ότι είναι ένας έντιμος συμβιβασμός που επιλύει ένα χρόνιο πρόβλημα.
Αν λοιπόν η αντιπροσωπευτική μας δημοκρατία είναι ο καθρέφτης της βούλησης του λαού, τότε είναι όλα καλά και σύμφωνα με το πολίτευμα μας και την υγεία των δημοκρατικών επιλογών. Η έστω και μικρή πλειοψηφία ορίζει “δικαίως” το μέλλον της χώρας σε ένα τόσο κρίσιμο εθνικό θέμα. Μπορεί λοιπόν κάποιος να επιχειρηματολογεί και να λέει πως ούτε μειοδοσία, ούτε προδοσία, ούτε λιγότερος πατριωτισμός είναι η υπερψήφιση της κύρωσης της συμφωνίας, εφόσον αυτό προβλέπεται στην δημοκρατία μας.
Τίθενται όμως και κάποιοι σοβαροί προβληματισμοί.
Αν πράγματι αντιπροσωπεύεται η βούληση του Ελληνικού λαού από την εθνική αντιπροσωπεία στο κοινοβούλιο, πως είναι δυνατόν να καταγράφεται δημοσκοπικά τόση μεγάλη εναντίωση στην συμφωνία; Είτε οι δημοσκόποι δεν ξέρουν να μετρούν σωστά, είτε η εθνική αντιπροσωπεία στην παρούσα ιστορική στιγμή δεν είναι και τόσο αντιπροσωπευτική της βούλησης του Ελληνικού λαού. Εκτός και αν στις δημοσκοπήσεις ερωτώνται μόνο οι «ακραίες», εθνικές συνειδήσεις και οι προοδευτικές δυνάμεις του τόπου κρύβονται.
Αν πράγματι είναι καλή και αναγκαία αυτή η συμφωνία πως και δεν επικυρώνεται και μέσω δημοψηφίσματος ώστε να μπορέσουν και άλλες προοδευτικές δυνάμεις να εκφραστούν. Και αν το δημοψήφισμα απορρίπτεται μετά από το τελευταίο δημοψήφισμα του όχι που έγινε ναι, γιατί δεν προκηρύσσονται  πρόωρες εκλογές αφού τίθεται ένα τόσο μεγάλο εθνικό θέμα και κατάφερε ο Τσίπρας αυτό που δεν κατάφεραν όλοι οι άλλοι.
Και αν ο πραγματικός σκοπός του Τσίπρα είναι η ένταξη του της γείτονας χώρας στο ΝΑΤΟ γιατί δεν φέρνει στην Βουλή και την συμφωνία και την κύρωση της ένταξης;
Είναι ξεκάθαρο πως εδώ παίζεται ένα καλοστημένο πολιτικό παιχνίδι, που μεθοδεύτηκε από την στιγμή που συμφώνησε ο Πρωθυπουργός της χώρας στην συμφωνία με την χώρα που αυτοπροσδιορίστηκε ενώ κάποτε ήταν μία επαρχία του άλλοτε Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας. Ο έντιμος ή ανέντιμος συμβιβασμός έρχεται πραγματικά σε δεύτερη μοίρα. Σκοπός ξεκάθαρος είναι ο διχασμός, η πόλωση ακριβώς πριν τις κάλπες. Δηλαδή την κατάλληλη στιγμή που ο αρεστός στους ξένους Πρωθυπουργός μας εξαργυρώνει πολιτικές επιταγές και ετοιμάζεται στην επόμενη αναμέτρηση του με τις αυταπάτες του.
Η χρησιμότητα των στιγμών και του δημοσιονομικού εγκλωβισμού μας, ευνοούν την επίλυση τέτοιων θεμάτων. Και μετά τι ακολουθεί, η Θράκη, το Αιγαίο, το Αλβανικό «ζήτημα» ; Τι; Και τελικά υπάρχουν προδότες ή προδομένοι; Και αν όλοι μαζί τα φάγαμε γιατί δεν μειοδοτήσαμε και όλοι μαζί αφού και το Μακεδονικό δεν λύσαμε για χρόνια και επιτρέψαμε σε κάποιες δήθεν αριστερές αλλά προοδευτικές δυνάμεις να διαπραγματεύονται «δημοκρατικά» το μέλλον μας.
Οι απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι πολυποίκιλες και διαφορετικές ανάλογα με τον τρόπο σκέψης και αντίληψης του καθενός. Ένα είναι σίγουρο ωστόσο. Την άλλη εβδομάδα επικυρώνεται από πλειοψηφία της εθνικής κοινοβουλευτικής μας αντιπροσωπείας μία συμφωνία. Μία συμφωνία αλλά όχι η καλύτερη συμφωνία. Ας προσέχαμε.

Πάρης Τσογκαρλίδης
Επενδυτικός Σύμβουλος
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πυλαίας Χορτιάτη
MSc Stanford University



Πέμπτη, 1 Νοεμβρίου 2018



(Δημοσιεύτηκε στην freepress ΑΝΑΤΡΟΠΗ στις 1-11-2018)
Συνήθως οι χρηματιστηριακοί κύκλοι είναι δεκαετής. Εμπειρικά έχει αποδειχθεί ότι μέσα σε δέκα χρόνια μία χρηματιστηριακή αγορά ξαναβρίσκει τα χαμηλά και υψηλά επίπεδα της τουλάχιστον μία φορά. Στην Ελλάδα των υπουργών της δημιουργικής λογιστικής που ατενίζουν το μέλλον πίσω από τα κάγκελα της φυλακής κοντεύουμε είκοσι χρόνια και ο εμπειρικός αυτός κανόνας έχει ακυρωθεί στην πράξη του.
Στο προσκήνιο τις τελευταίες ημέρες βρίσκεται η διαδρομή του χρήματος στην υπόθεση Παπαντωνίου. Ελβετικά φράγκα που εμφανίζονται ως παράνομος πλουτισμός, τραπεζικοί λογαριασμοί στην Γαλλία – έχει αποκτήσει και την σχετική υπηκοότητα – που δεν ανοίγουν και δείχνουν ότι κρύβουν μυστικά είναι η άλλη όψη μιας Ελλάδας που πλασματικά ευημερούσε και μίας εποχής που όλα δείχνουν ότι δεν θα ξαναέρθει.
Θα μου πείτε και τι σχέση έχει αυτό με την κατάντια του Ελληνικού χρηματιστηρίου;
Του χρηματιστηρίου που εισηγμένη πολυεθνική εταιρία – η γνωστή Folli Follie - εμφάνιζε πλασματικούς τζίρους πάνω από ένα δις ευρώ και που οι εποπτικές αρχές θεωρούν πως δεν μπορεί να ήξεραν και επομένως κάναν καλά τη δουλειά τους. Του χρηματιστηρίου και της οικονομίας των τραπεζών τύπου ΑΤΕ (Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος), ΤΤ (Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου) που είτε χάθηκαν σε μία νύχτα, είτε επανακεφαλαιοποιήθηκαν πολλαπλές φορές και πάντα ανεπιτυχώς. Του χρηματιστηρίου που όταν ξεκίνησα το επάγγελμα μου το αλησμόνητο 1999, είτε ήσουν κρεοπώλης, είτε πιστοποιημένος και σπουδαγμένος οικονομικός αναλυτής μπορούσες να κάνεις τον χρηματιστή αρκεί να «άνοιγες» μια ΑΕΛΔΕ -Ανώνυμη Εταιρία Λήψης και Διαβίβασης Εντολών- και να συγκέντρωνες 100.000.000 δραχμές τότε - 300.000€ σήμερα αν ακόμη υπήρχαν.
Ας μην μας ξενίζει λοιπόν η πορεία τόσο των προσώπων που πρωτοστάτησαν τότε και κατά την διάρκεια των προ-μνημονιακών χρόνων, όσο και η πορεία της οικονομίας μας. Η λίστα των ονομάτων είναι μεγάλη και έχει από υπουργούς, επιχειρηματίες, τραπεζίτες, επιχειρηματίες που έγιναν τραπεζίτες. Ελπίζω να μην αποκτήσει και ονόματα πρωθυπουργών.

Πάρης Τσογκαρλίδης
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πυλαίας Χορτιάτη
Επενδυτικός Σύμβουλος
MS Stanford University

Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2018

Ανάλυση: Πως φθάσαμε στο sell off των τραπεζικών μετοχών



     Αν ο καθρέφτης της οικονομίας μιας χώρας είναι το χρηματιστήριο και η ανάπτυξη είναι δουλειά των τραπεζών τότε «πτωχεύσαμε» και πάλι. Η σημερινή εικόνα της χρηματιστηριακής αγοράς και των τραπεζικών αποτιμήσεων δεν μπορούν να οδηγήσουν σε άλλο συμπέρασμα.

    Οι τράπεζες έχουν απωλέσει τους τελευταίους μήνες σχεδόν το 70% της αξίας τους. Το σύνολο της κεφαλαιοποίησης, δηλαδή της χρηματιστηριακής τους αξίας, δεν ξεπερνά και για τις τέσσερις συστημικές, και πολλάκις ανακεφαλαιοποιημένες τράπεζες μας, τα πέντε δισεκατομμύρια ευρώ.  Χαρακτηριστικά η τράπεζα Πειραιώς, που θυμίζω πως έχει απορροφήσει το υποτιθέμενο υγιές κομμάτι πολλών κρατικών και μη τραπεζών, αποτιμάται σήμερα λίγο πάνω από μισό δις ευρώ. 

    Η εύκολή ερμηνεία των ημερών είναι πως οι τράπεζες δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στο ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPEs) τους στο 15-25% μέχρι το 2021, από 48% στο β’ τρίμηνο του 2018. Υποθετικά το μακροοικονομικό περιβάλλον στηρίζει τη διαδικασία μείωσης των NPEs των ελληνικών τραπεζών. Το ισχυρό οικονομικό momentum, περιλαμβανομένης της ανάκαμψης στη στεγαστική αγορά, που βρίσκεται στα αρχικά στάδια, η αυξανόμενα δυναμική δευτερογενή αγορά χονδρικής πώλησης NPEs και ο χαμηλότερος ρυθμός ανάπτυξης των στρατηγικών κακοπληρωτών με την πάροδο του χρόνου, είναι κάποιες από τις προσδοκίες. 

    Είναι χαρακτηριστικό πως στη μόνη «θετική» έκθεση των ημερών από ξένους οίκους, η Goldman Sachs αναφέρει ότι η ικανότητα του τραπεζικού κλάδου να αντέξει οποιοδήποτε σοκ -εσωτερικό ή εξωτερικό, οικονομικής ή πολιτικής φύσεως- παραμένει περιορισμένη. Και είναι φανερό πως το σοκ από την κατάρτιση του «εκτός ορίων»  Ιταλικού προϋπολογισμού με έλλειμα 2,50% -αντί του 1,6% - πέρα από την εκτίναξη του κόστους δανεισμού της δεκαετίας στο 3,3%, προϊδεάζει πως και σε άλλες χώρες όπως η δική μας, στο βωμό της λαϊκίστικης προσέγγισης  θα επιχειρηθούν αποκλίσεις από τα συμφωνηθέντα ή από τους κανόνες. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που ο διεθνής οίκος αξιολόγησης Moodys ανέβαλε την αναβάθμιση του αξιόχρεου της χώρας μας.

    Αυτό που έχει προκαλέσει την μεγαλύτερη αναστάτωση είναι ότι οι αγορές βλέπουν αδυναμία άντλησης κεφαλαίων στις τράπεζες και η εξέλιξη αυτή είναι πιθανό να ενεργοποιήσει κρυμμένα προσχέδια καλυμμένης κρατικής διάσωσης. Αν και θεωρητικά και πρακτικά οι τράπεζες διαθέτουν δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας πάνω από τα ελάχιστα όρια, η ΕΚΤ και ο SSM (Μόνιμος Εποπτικός Μηχανισμός των τραπεζών) δεν μπορούν να ζητήσουν επιτακτικά άμεση κεφαλαιακή ενίσχυση. Καθώς όμως οι αγορές προσπαθούν να προεξοφλήσουν τις μελλοντικές εξελίξεις, ο διάχυτος φόβος πλέον για τις τράπεζες είναι πως δεν είναι επαρκώς κεφαλαιοποιημένες και έτσι με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο θα χρειαστούν νέα κεφάλαια που αθροιστικά μπορούν να φτάσουν και τα 6 δις ευρώ. 

     Όπως και να έχει το σενάριο τρόμου εξελίσσεται και μπορεί να μην είναι στην πολιτική ατζέντα, έχει όμως επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία. Θα πρέπει λοιπόν τα αντανακλαστικά όλων να είναι άμεσα. Δεν υπάρχει χώρος ούτε χρόνος για αποκλίσεις στον σχεδιασμό. Οι τράπεζες μπορούν να αποτελέσουν τον βραχίονα ανάπτυξης αν τους δοθεί η δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν την επιχειρηματικότητα. Και αυτό θα γίνει μόνο όταν οι δημοσιονομικοί στόχοι και ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας μας φέρει τα επιτόκια δανεισμού της χώρας μας σε επίπεδα που αποδεικνύουν έμπρακτα ότι βγήκαμε από τα μνημόνια.


Πάρης Τσογκαρλίδης
Επενδυτικός Σύμβουλος – Μηχανικός
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πυλαίας Χορτιάτη
MSc Stanford University

Τρίτη, 10 Ιουλίου 2018

Ο βιασμός της λογικής

Δημοσιεύτηκε στην ΑΝΑΤΡΟΠΗ στις 28/6/2018

Πόσο λογικό είναι να υπογράφεις παραχωρήσεις-πωλήσεις δημόσιας περιουσίας ενώ μέχρι πρότινος ήσουν αντίθετος και στα κάγκελα της «δημοκρατικής» αντίστασης;
Πόσο λογικό είναι να υπογράφεις μνημόνια τα οποία θα έσκιζες και θα καταργούσες;
Πόσο λογικό είναι να παράγεις πλεονάσματα από φόρους που θα καταργούσες;
Πόσο λογικό τέλος είναι παρόλα τα ψέματα ή καλύτερα παρά «τα λόγια τα μεγάλα» να συνεχίζεις να συγκυβερνάς με ευκαιριακούς πατριώτες που υπερψηφίζουν πολλά αντίθετα από τον προγραμματικό τους λόγο;
Η απάντηση είναι απλή. Στην Ελληνική μνημονιακή πραγματικότητα είναι απολύτως λογικό. Μετά τις αυταπάτες, τα ψευτοδιλήμματά, και τις ανούσιες χρονικά διαπραγματεύσεις τα αντανακλαστικά της κοινωνίας είναι εν υπνώσει. Τα χρόνια της πλασματικής ευημερίας και του καταναλωτικού εθισμού καθώς και η πολιτική των επιδοτήσεων και της παραχολογίας έκανε τους Έλληνες να επιλέγουν την λογική του «λεφτά υπάρχουν», και από το «μαζί τα φάγαμε», να προτιμούν «να χορέψουν τις αγορές».
Και τώρα, μετά από πολλά χρόνια δημοσιονομικής πειθαρχίας και κοινωνικής και πολιτισμικής φτωχοποίησης άρχισε κάτι να φαίνεται στην άκρη του τούνελ. Είναι η έξοδος από τα μνημόνια. Για την Ελλάδα, η επικείμενη έξοδος από το πρόγραμμα διάσωσης είναι μια ευκαιρία να αποτινάξει επιτέλους τα δεσμά της λιτότητας.
Πόσο λογικό σας ακούγεται;
Πόσο λογικό είναι αυτοί που μας έδωσαν κοντά στα διακόσια δις ευρώ δανεικά, αλλά όχι αγύριστα, να μας επιτρέψουν να υποτροπιάσουμε στις δικές μας παλιές συνήθειες;
Πόσο λογικό είναι να μας χαρίσουν εκ νέου χρέος και να μας αφήσουν ελεύθερους να «μεταρρυθμιστούμε» ακόμη περισσότερο;
Η απάντηση είναι και πάλι απλή. Καθόλου λογικό. Η Ελλάδα μας θα βρίσκεται σε ενισχυμένη επιτήρηση για πολλά ακόμα χρόνια. Χρέος δεν θα μας χαριστεί. Πρέπει η περιπέτεια της χώρας μας να είναι παράδειγμα προς αποφυγή για τα υπόλοιπα κράτη μέλη.  Παράλληλα πρέπει στα δύο επόμενα χρόνια να εφαρμόσουμε τις αυξήσεις στους φόρους και τις μειώσεις των συντάξεων στα οποία συμφωνήσαμε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων διάσωσης. Μετά από χρόνια πολιτικών κρίσεων και υποσχέσεων που δεν τηρήθηκαν οι αγορές καραδοκούν να μας βάλουν και πάλι σε περιπέτειες. Το χρηματοδοτικό μαξιλάρι μέσω των ομολόγων που εκδόθηκαν εκτός από μία ακριβή επιλογή είναι και ένα καθημερινό βαρόμετρο των προθέσεων μας.
Τι μέλλει γενέσθαι λοιπόν;
Η Ελλάδα θα βγει από τα μνημόνια, η κυβέρνηση του Τσίπρα θα αγκομαχά να κρατηθεί μέχρι να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, η αντιπολίτευση θα ακολουθεί την θεωρία του ώριμου φρούτου με σκοπό την εξουσία και πολλοί Έλληνες θα συσσωρεύουν ακόμη περισσότερο εσωτερικό χρέος καθώς θα αδυνατούν να πληρώσουν βεβαιωμένους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές. 
Ωστόσο μετά από την ολοκλήρωση της αναδιανομής πλούτου και της ακίνητης περιουσίας, την ολοκλήρωση των επενδύσεων σε υποδομές, την τουριστική αναβάθμιση των καταλυμάτων, υψηλών προδιαγραφών κυρίως, και την μεταστροφή της επιχειρηματικότητας σε καινοτόμες, αγροτικές και εξωστρεφείς επιλογές, θα έρθει μία διαρκής ανάπτυξη που θα επαναφέρει αργά αλλά σταθερά την κανονικότητα.
Είναι λογικό επομένως να μην ανησυχούμε;
Ευελπιστώ η απάντηση να δοθεί σύντομα με συναίσθημα λογικής και χωρίς αυταπάτες. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε πως είναι η πρώτη φορά μετά από χρόνια που η επόμενη κυβέρνηση δεν θα καταργήσει τις μέχρι σήμερα συμφωνίες και που σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον της περιοχής μας είμαστε οι μόνοι που ευτυχώς δεν απωλέσαμε την Ευρωπαϊκή μας ταυτότητα που άλλοι κυνηγούν να κατακτήσουν.

Πάρης Τσογκαρλίδης
Επενδυτικός Σύμβουλος -
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πυλαίας Χορτιάτη